Page 362 - Dünya Eğitimine Yön Verenler - I

fut al-Falasifa ve Mizan al-’Amal. Birkaç Avrupalı bilim insanı Arapça biliyordu
ve böylece Gazali’nin görüşleriyle orijinal olarak tanışmış oldu. Gazali etkisi,
Orta Çağ ve erken modern dönemin birçok filozof ve bilim insanı, özellikle
Thomas Aquinas, Dante ve David Hume’nın eserlerinde açıkça algılanabilir.
Summa Theologiae adlı eserinde Thomas Aquinas (1225-1274) İhya’ ‘Ulum ad-
Din, Kimiya-yi Sa’adatand Ar-Risala al-Laduniya’nde bulunan Gazali’nin fikirle-
rine yaklaşmaktadır. Dante’nin (1265-1321) eserleri Gazali’den ve Ma’arri’nin
Risalat al-Ghufran’ından (Af Mektubu) açık İslam etkileri gösterir. Gazali’nin
etkisi aynı zamanda Pascal’ın (1623-1662) yazılarında, özellikle akıl ve du-
yuların üstünde sezgiye öncelik verip ve Hume’nin (1711-1776) nedenselliği
reddetmesinde açıkça görülür.

Gazali’nin Hristiyan teolojisine göre Yahudiler üzerinde daha derin bir
etkisi vardı. Orta Çağ’da birçok Yahudi bilim insanı Arapçayı iyi biliyordu
ve Gazali’nin bazı kitapları İbraniceye çevrildi. Mizan al-’Amal, özellikle Orta
Çağ’da Yahudiler tarafından yaygın olarak okundu; İbrani diline birkaç çe-
viri yapıldı ve Tevrat’tan pasajlar ve Kur’an’dan ayetler değiştirerek Yahudi
okurlar için yeniden biçimlendirildi. Gazali’nin etkilediği büyük Yahudi dü-
şünürlerinden biri de Maimonides’ti (Arapça: Musa ibn Maimun; İbranice:
Moşeben Maimon) (MS 1135-1204). Onun Dalalat al-Ha’irin (Şaşırmışlar için
kılavuz) (Aslı Arapça yazılmış.) adlı eseri Orta Çağ Yahudi teolojisinin en
önemli kitaplarından biridir.
Gazali’nin eğitim üzerine yazıları İslam dünyasında bu konudaki düşün-
cenin yüksek noktasını teşkil eder. Eğitim teorisi özenle hazırlanmış alan ile
ilgili en eksiksiz yapıdır; eğitimin amaçlarını açıkça tanımlar, elde edilebilir
hedefler vasıtasıyla izlenecek yolu ortaya koyar. Milattan sonra on ikinci yüz-
yıldan on dokuzuncu yüzyıla (hicri takvimde altıncı yüzyıldan on üçüncü
yüzyıla) kadar, eğitimde İslami düşünce Gazali tarafından çok etkilenmiştir.
Gerçekten de birkaç istisna dışında teorik ve pratik eğitimciler, Gazali’den
alıntı yapmaktan ve onun fikirlerini ve kitaplarını özetlemekten başka hiçbir
şey yapmadı. Bu iddiaya destek olarak, aşağıda verilmiş eğitim yazılarından
bazı notlara dikkat etmemiz yeterlidir:

• Ta’lim al-Muta’allim Tariq at-Ta’allum (Öğretimde öğrenci çalışma yön-
temi) adlı Az-Zarnuji tarafından çalışma (MS 1175; HT 571) temel olarak Ga-
zali’nin İhya’ ‘Ulum ad-Din ve Mizan al-’Amal adlı eserlerinin pasajlarından
birkaç küçük eklemelerle harfi harfine yeniden üretilmiş bir derlemedir: Bu

360 • DÜNYA EĞİTİMİNE YÖN VERENLER DÜNYA EĞİTİMİNE YÖN VERENLER • 361