Page 188 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

"Düşünce dağının yüceliğini pek görme, ona pek
güvenme; bu denizin bir dalgası onu alt-üst
1
ediverir."

Tanrı insana göz vermiştir, kulak vermiştir, akıl vermiştir... ama
buna rağmen bu organları etkili kullanamayabilir. Đnsanlar uyanık
görünürler, düşünüyor görünürler; ama aslında uykudadırlar ve rüya
gördüklerinin bile farkında değildirler. Akıllı olmada, iyi düşünmede en
önde gidenler, uyandıklarında geri dönmüş ve öyle bir durumda en başta
gidenler en geride kalmış olacaklardır. Daha önce gönüllerinde Allah'ın
yüceliğine karşı hayranlık ve şaşkınlıktan başka bir şey bırakmayanlar ise
2
en başa geçeceklerdir .

Đnsanda duygular akla, akıl cana tutsaktır. Duygular, düşünceler,
duru suyun yüzünü kaplayan çer-çöp gibidirler. Gerçek suyun ortaya
çıkabilmesi için insandaki bu çer-çöpün temizlenmesi gerekir. Bunu
yapacak da, Tanrı'nın insanın gönlüne gönderdiği nurla aklın bağlı olan
ellerini çözdürmesi, aklın duyguları kontrol altına alarak, düşünceleri
doğru yöne yönelterek insan üzerindeki pislikleri temizlemesi, onun
3
gerçek varlığını ortaya çıkarmasıdır .

Mevlâna, düşüncelere ulu-orta güvenilemeyeceği hakkında bir
başka örneği de şöyle anlatıyor: Eşek sidiği üzerindeki bir saman çöpüne
konmuş olan sinek, kendini kaptan sanıyor, başını kaldırıyor, "Ben gemi
ve deniz üzerine tahsil yaptım; işte deniz, işte gemi ve üstünde akıllı, iyi
düşünür bir kaptan" diyordu. O kadarcık su ona uçsuz-bucaksız
görünüyordu. Dünyası, görüşü o kadardı. Đnsanların çoğu da böyledir;
dünyayı ve evrenleri sadece gördükleri kadar ve kendi bilgi ve
4
düşüncelerini de evrensel sanırlar . Oysa gerçeğin bilgisinden pek azına
sahip olduklarını ve düşüncelerinin de bununla sınırlı olduğunu bilselerdi
ne olurdu?

Eğer düşünme bedenin arzularına esir edilse idi, bu, eğri bir
düşünce olurdu. Bu şekildeki düşünceye de milyonlarca kişi esir
5
olmuştur . Oysa insanın yaşayışında hürriyet esastır. Đnsandan başka
varlıklara ve canlılara bu hürriyet verilmemiş, yalnız insana verilmiştir.
Đnsanın hürriyeti de hür düşünceden başlar; varlıklardan, arzu ve
isteklerden bağımsız olan bir düşünceden!

Düşünce, çözülmesi zor düğümler çözmeye çalışır; ama eğri
düşünce, kötü düşünce canın yüzünü tırmalayan zehirli bir tırnaktır. Tanrı
katında çözülmemiş düğüm yoktur, zaten bütün düğümleri atan da
kendisidir. Đnsan ise, bütün ömrü boyunca düğümleri çözmeye çalışır da,

1
Mesnevi. 1/570-581; 4/3364.
Bak ayrıca 4/1403-1425, 3360-3369
2
Mesnevi. 3/1114-1122.
Dîvan(1). s.110(199-200)
3
Mesnevi. 3/1825-1833
4
Mesnevi. 1/1087-1095.
5
Mesnevi. 6/4454-4457.