Page 290 - Dünya Eğitimine Yön Verenler - I

FARABİ *
(872-950)

Ammar al-Talbi (çev. Talip ÖZTÜRK) ***
**

Asırlardır düşünürler; insanoğlunun yaşadığı çağa uyum sağlayabilmesi,
toplumda akıllı bir şekilde yaşayabilmesi hem kendisine hem de topluma fay-
dalı bir vatandaş olması için ne öğrenmesi gerektiğini, bunun sonucu olarak
da eğitimin önemi konusunu incelediler. Burada öncelik teşkil eden husus
eğitimin amacıdır, bunu gerçekleştirmeye yönelik araçlar ondan sonra gelir.
Esas itibarıyla bu amaçların tanımlanmasıyla felsefe ilgilenir ve bu noktada
felsefe, din ile doğrudan bir çatışma içine girebilir: İslam medeniyeti, din hu-
kukçuları ile filozoflarının bu sebepten dolayı yaşadıkları, her biri farklı epis-
tomolojik görüşlere sahip, çok sayıda çatışmaya tanıklık etmiştir.

Bu çalışmanın amacı, araştırmacıların daha çok mantık, metafizik ve siya-
set ile ilgili bölümleriyle ilgilenmeleri ve eğitimle ilgili kavramları göz ardı
etmelerinden dolayı kendi çalışmasının hakkında çok az şey bilinen bir bö-
lümünden, Abu Nasr El-Farabi’nin eğitime ilişkin görüşlerini, onun felsefi
sistemi çerçevesinde ortaya koymaktır. Ancak araştırmacılar, Farabi’nin kesin
surette en fazla etkilendiği Platon’un Cumhuriyet eserini çalıştığını ve bu ese-
rin, felsefe tarihçileri tarafından kabul edildiği üzere, temel olarak eğitimden
bahsettiğini bilmektedirler. Platon’un eğitimle ilgili nihai düşüncelerini ifade
ettiği Yasalar adlı eserinin bir özetini yapan Farabi’nin, Platon’un felsefesinin
bu boyutundan habersiz olması da olanaksızdı.

Peki, Farabi kimdir ve eğitime nasıl katkıda bulunmuştur?
Farabi, MS 872 yılında Türkistan’ın Farab vilayetinde soylu bir ailenin ço-
cuğu olarak doğmuştur. Fars kökenli olan babası Türk ordusunda komutanlık

* Prospects: the quarterly review of comparative education (Paris, UNESCO: International Bureau of Educa-
tion), vol. XXIII, no. 1/2, 1993, p. 353-372.
** Ammar al-Talbi (Cezayir). Katar Üniversitesi, İnsan ve Sosyal Bilimler Fakültesi, Felsefe Bölüm Başkanı
*** Doç. Dr., Ordu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı, e-posta: tali-
pozturk@odu.edu.tr.

DÜNYA EĞİTİMİNE YÖN VERENLER • 289