Page 40 - Türkiye'de Eğitim Bilimleri Tarihi Üzerinde Bir Araştırma

12 TÜRKİYE’DE EĞİTİM BİLİMLERİ TARİHİ

Rüştiyelerin özelliği, medrese tipinde (uhrevi hayata yönelik) bir okul
olmaması, dünya işlerine, hayata yönelik bir okul olmasıdır. Rüşti söz­
cüğü de, “çocukluktan çıkıp ergenliğe geçmiş, ergin olmaya yönelmiş” an­
lamına gelir. Tanzimat hareketi ile yeni kumlan Devlet örgütüne memur
yetiştirmek görevi de bu kummlara verilmiştir. (Bakılabilir. Bu bölümün
Eğitim Hareketleri arasında: Rüştiyelerin açılması.)
Böylece rüştiyeler, Türkiye’de orta öğretimde kumlan, öğrenci do­
ğasına ve dünya işlerine önem ve değer veren ilk kuruluşlar olmuştur.
1846'da “Mekâtib-i Umumiye Nazırlığı” kurulduktan sonra rüştiyeler
tedricen çoğalmaya başladı. Bu okullara öğretmen yetiştirmek de artık
bir ihtiyaç haline gelmişti.C“)
Bu ihtiyacı karşılamak üzere, sözü geçen okulların yönetiminden so-
mmlu olan Kemal Efendi’nin girişimi ile, 16 Mart 1848 Perşembe günü
İstanbul’un Fatih semtinde “Darülmuallimîn (öğretmen okulu) adlı bir
okul açıldı. Nizamnamesi, ilk müdürü Cevdet Efendi (sonraları Paşa) ta­
rafından 1851’de hazırlanmıştır. (Ek-1). Amacı dikkate alınırsa, bu okul,
gerçekte bir “Rüştî Dürülmuallimin” (Orta Öğretmen Okulu) idi. Bu okul
açıldıktan sonra, 3-5 tane olan “Rüştiye Mekteplerinin (orta okulların)
çoğaltılması yoluna gidildi.
Aradan 15-20 yıl gibi bir zaman geçtikten sonra da, Maarif-i Umumiye
Nezareti’ne bağlanan ve “Sıbyan mektebi” adı verilen ilkokullar ço­
ğaltılmaya başlandı. Bu da ilkokul öğretmenine olan ihtiyacı artırdı. Bunun
üzerine, ilkokul öğretmeni yetiştirmek amacıyla, İstanbul da 1868 de yine ilk
kez “Darülmuallimin-i Sıbyan” (llköğretmen Okulu) açıldı. Bundan sonra,
eski “Darülmuallimîn”, “Darülmuallimîn-i Rüşti” olarak adlandırıldı.
Bu sırada (1869 yılında) Saffet Paşa’nın Nazırlığı zamanında, “Ma­
arif-i Umumiye Nizamnamesi” bugünkü anlamda (Genel Eğitim Yasası)
hazırlandı ve yayımlandı. Bu Nizamnamenin yayımlanması, öğretmen
yetiştirmede önemli bir adım olmuştur. Nizamnamenin 52. maddesine
göre, İstanbul’da üç şubeli bir öğretmen okulu açılacaktır. Birinci şube
Rüştiyeye, ikinci şube İptidaiye’ye, üçüncü şube de Sultani lere öğ­
retmen yetiştirecekti. Rüştiye şubesi iki kısımdan ibaret olacaktı. Bi­
rincisi Müslüman olanların, İkincisi de Müslüman olmayanların rüş­
tiyelerine öğretmen yetiştirecekti. (Madde 53)
1868’den 1915’e kadar, okulun düzeyine göre değişmekle birlikle,
öğretmen okullarının öğrenim süresi, genellikle ilkokul ya da rüşiı\eler

(18) Berker. A/i/. i ’ürkiye’de İlk ÖJ^retim. Ankara, 1945 s. 12.