Page 348 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

1
yeteceğinden fazla bir şey teklif etmez . Yüce Tanrı'nın, maddî ve
manevî hayatın gerçekleri olarak koyduğu sınırlar içinde insan hürdür;
yaptıkları iyilikler de kendisinedir, kötülükler de. Ancak insan beden
olarak, huy olarak öyle hassas bir şekilde yaratılmıştır ki, hür olarak
şekillendirilebilecek birçok mekanizmalar, onun için, yaşadığı çevre,
toplum ve kendisi tarafından doldurulmak üzere boş bırakılmıştır. Çok
sağlam yaratılış temelleri üzerinde dil, din, davranış kalıpları, şahsiyet
gibi unsurlar gerek kişinin kendi hür seçimleri sayesinde gerek eğitim
vasıtasıyla daha sonradan şekillenir.

Kişinin hür tercihlerini bile daha önce aldığı eğitimin
şekillendirdiği düşünülürse, Tanrı'nın ayarladığı yaratılış temelleri
üzerinde eğitimin ne kadar büyük bir güce sahip olduğu anlaşılır.

Đnsanın varlığı bir ormandır; içinde her türlü iyilik ve kötülük, her
2
türlü güzellik ve çirkinlik vardır . Potansiyel olarak var olan bu
imkânların hangisi alanında gelişeceği, iyi huyların mı, kötü huyların mı
egemen olacağı, insana ve onun çevresindeki insanlara bırakılmıştır. Kin
ve haset de gönülden gelir, sevgi ve bilgi de. Bir insandaki anlayış, bilgi
ve hüner öküze, eşeğe bile tesir eder. Hayvanlara bile etki eden bu güçler,
insanlara haydi haydi etki eder. Ama insanın gönlüne egemenlik kurmuş
kötü huylar ve yüce Tanrı'nın evrenler içindeki iradesini gerçekleştirmek
için kötü huylarda yarattığı bir insan, dışardan öğütlenen sevgi, bilgi ve
hünere karşı çıkabilir; bunu alıp kendi kötü huyunu daha da
güçlendirmek için kullanabilir. O halde, insanların akıllarına ve
gönüllerine hitap eden eğitim kin, nefret, hırs, haset gibi kötü huyları
kontrol altına alıp tamamen silmeye yönelik olmalıdır.

Bilgi ve hüner, kötü huyu olmayan her varlığı sapıklıktan kurtarır,
doğru ve faydalı işler yapmaya sevk eder. Köpeğe bile av bilgisi, bekçilik
bilgisi öğretilince av işinde, ev ve sürü bekleme işinde faydası olur;
3
havlaması, koşması anlamlı olur, işe yarar . Hayvanların içine bile her
şeyi tanıtan bilgi ve hüner, o Tanrı ışığı girince, hayvanların iç dünyası
aydınlanır. Tanrı'nın iradesini yerine getiren bütün varlıklarda ve
olaylarda da, bilgisizlerin kolayca hissedemeyeceği Tanrı'nın ışığı vardır.

Tanrı’nın bilgisi ve hüneri sonsuzdur. Varlık ve yokluk dünyası,
bu dünyalar içinde sayısız canlı türleri, her tür içinde birbirinden ayrı
şekil ve huylarda yüz binlerce yıldan beri görülen orijinal varlıklar,
O'nun yaratma gücünün sadece küçük bir parçasıdır. Kur'ân-ı Kerim'in
Kehf ve Lokman sûrelerinde geçen, “yeryüzünün bütün denizlerinin
mürekkep, bütün ağaçlarının kalem olması ve Allah'ın sözlerini yazması
halinde kalemlerin eskiyeceği, mürekkeplerin biteceği” haberi, yüce
4
Tanrı'nın ilminin genişliğine bir işarettir .

1
Kur'ân-ı Kerim, 2/286.
2
Mesnevi. 2/1419-1430.
3
Mesnevi, 2/2364-2374.
4
Kur'ân-ı Kerim. 18/109; 31/27.