Page 178 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

1
Attan sıpa doğduğunu gördün mü hiç?”

Bu bakımdan, manevî yönden gönle gelen bilgilere dikkat etmek
gerekir. Lokma, yukarıdaki dizelerde geçtiği gibi, tohumdur; verdiği şey
de düşüncelerdir. Đnsanın aldığı manevî gıdaları bir deniz sayarsak, onun
incileri de düşüncelerdir. Demek ki, düşünce ile insana verilen bilgiler,
2
onun gönlüne ekilen tohumlar gibidir .

Đnsanın bedeni bir gül yığınına benzer, düşünceler de gül suyuna.
Gülsuyunun gülü inkâr etmesi şaşılacak şeydir. Çünkü bu gül yığınındaki
güller, bir gül ağacında bitmektedir, güllere gülsuyunu veren de o ağaçtır.
Ama ne yazık ki, gülsuyu gül ağacına kadar gidemediği için, gül ağacı
yerindeki yüce Allah, "söyle", "de ki" buyruklarıyla, görünen gerçekleri
3
bize bir kere daha göstermekte ve söyletmektedir .

Mevlâna bir gazelinde de düşünceyi, yanı başımızda duran bir
ağaçtan akan suya benzetiyor. Bunun için insanın içinin pislikten,
çamurdan temizlenmesi gerek ki, su temiz aksın; yoksa bedenin içindeki
pislikler bu düşünce ırmağını pisletir, kirletirse ortaya çok saçmalıklar ve
4
hezeyanlar çıkar .

Yaratılışın esas amacı insandır; bu bakımdan evrendeki en değerli
şey o ve onun da düşüncesidir. Đnsan, düşünceden var olmuştur. Mevlâna
Mesnevi'yi yazdırırken sabahı bulduğu bir sırada "şarap bizden sarhoş
oldu, biz şaraptan değil; beden dediğimiz kalıp bizden var oldu, biz
kalıptan değil" diyerek insanı balarılarına ve bedenleri de muma
5
benzetmektedir . Dolayısıyla burada, insanın kendi düşüncesinin eseri
olduğu vurgulanmaktadır.

Mevlâna, dünyanın durmadan yenilenmesini, eski olan her şeyin
eserleriyle birlikte bu dünyadan çekip gitmesini her an taze olarak Tanrı
katından yeni ve sürekli düşüncelerin gelmesine benzetiyor.

“Yeni bir gün, yeni bir gece, yeniden yeniye bir
bağ bahçe, yeniden yeniye ağ-tuzak; her solukta
yepyeni bir düşünce, yepyeni bir hoşluk, yepyeni
bir zenginlik.

Gözün gördüğü evrenin ötesinde sınırsız-sonsuz
bir evren olmasa, yeni nerden geliyor, eski nereye
gidiyor?

1
Mesnevi. 1/1655
2
Mesnevi. 1/1650-1656
3
Mesnevi. 6/1819-1631
4
Dîvan-ı Kebîr, cilt 4. s.332(3203-3207)
5
Mesnevi. 1/1820- 1821