Page 255 - Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitimi Kuruluşlar ve Tarihçeler

2 2 7
etmiş....* denilerek on lise açmak için bile şartların yeter­
sizliğine ve uğranılacak türlü güçlüklere işaret edilmişti.
Bunun için sultanilerin sayısı çoğaldıkça öğretmen seçimin­
de evvelce gözetilen müsabaka ihtihanı esası da gevşedi ve
nihayet bırakıldı, ö y le ki. eski leyli idadilerin kadrolarındaki
öğretmenler yeni açılan liselerin kadrolarına geçiriliveriyor-
lardı. Bu yüzden lise fikri sarsıntıya uğradı; ilk açılan sul­
tanilerin kadrolarındaki seçiklik ve üstünlük sonrakilerde
beliremedi.
Nazır Emrullah Efendi, yukarıda geçen demecinde “Bu
on leyli idadi mektebi haricinde her sancakla bazı mühimce
kaza merkezlerinde nehari idadiler bulunacak ve bunların
adedi 85 kadar olup tedrisatında lise modern derecesinde
bir program tatbik edilecektir» diyor, fakat sultaniye çevril-
miyecek olan 13 leyli idadinin ne olacağını ve bunlara o
zamanki toplumsal yapımıza ve şartlarımıza göre hangi
görevin verileceğini anlatmıyordu. 1327 (1911) yılında beş
ve yedi senelik idadiler için ayrı ayrı iki. proğram yapılmışsa
da bu idadilerle sultanilerin farkları ve ğörevleri yine
açıkça oriaya çıkmamış, belli olmamıştı.
Nazır Emrullah Efendinin demecinden birkaç yıl sonra
sultanileri çağaltmak yoluna gidilmesi, beş ve yedi senelik
idadilerin görevleri belirsiz bir durumda bırakılmış, o demeçte
geçen “lise modern derecesindeki idadi„ düşüncesinin de
uygulanamamış olmasından ileri gelmiştir.
1909 müvazenei Maliye encüment raporunda*.......İkinci
bütçe Vilâyat Maarif idarelerinin kasrve tahdidi vemekâtibi
idadiyenin şekli âhara ifrağı ve mekâtibi iptidaiye idaresinin
Vilâyetlere terki ve bazı zammiyat gibi tadilâtı ihtiva edi­
y o r ----- “denilmesine bakılınca o sırada hükümetçe “şekli
ahare ifrağ edilmiş idadi* lerin yani sultanilerin kurulması
teklif olunurken Vilâyetler Maarif idarelerinin «kasr ve tah­
didi» nin de ileriye sürüldüğü anlaşılmaktadır ki bunun
arkasında dokuz sultaninin açılacağı vilâyet merkezlerini,
birkaç vilâyetten bileşik maarif bölgeleri için de merkez
yapmak tasarısının bulunduğu kuvvetle tahmin edilebilir.
1913-1914 ders yılı içinde Beyrut, Şam, ve Kudüste öğ­
retim dili arapça olan birer sultani daha açıldığını da kay­
detmeliyiz. Tedrisatı iptidaiye kanunu muvakkatinin 2 6 inci