Page 114 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

Gönlün aydınlanması, kendine gelmesi için Allah aşkıyla sarhoş
olması şarttır. Gönül, sarhoş olduktan sonra bir deniz olur, gözüne öyle
bir sürme çekilir ki, artık doğrudan nura bakabilir. Altı yönün dışına
çıkar, dünyalara sığmaz. O zaman Allah nurundan nûrlanmış bir ışık
olur; güneş ve ay, onun yanında kupkuru kalır, işte insanın gönlü
1
öylesine yüce, öylesine iki dünyadan da üstün ve geniştir . Đnsanın
Allah'a doğru gidişine gerçek yol arkadaşı gönüldür. Çünkü gönül
çabuktur, hızlıdır; hiç gemiye binmeden Mısır'a gider, hiç kervana
katılmadan Mekke'ye varır. Oysa beden topaldır, can çeviktir; bunlarla
Allah katına ulaşmak mümkün değildir. Bu nedenle Tanrı gizli sırları
2
bedende ve canda değil gönülde belirtmektedir . Gönlün gücü ve hızı o
kadar fazladır ki, şimşek gibi doğudan batıya bir çırpıda gitmekte, insan
uyurken şehirden şehire dolaşmakta, insan bir yerde otururken bile gizli
3
bir yoldan yüzlerce dünyayı gezmektedir .

Gönül gizli bir bahçedir, içinde birçok ağaçlar gizlidir. Gönül yüz
türlü görünür ama, aslında bir tanedir, O, uçsuz-bucaksız bir denizdir,
orada yaşayan her can içinde yüzlerce dalga şahlanır. Gönül, nedensiz
olan Tanrı varlığını araştırırken gelişe gelişe âşık olmakta, denize
4
dönmektedir .

“Tanrı'nın rahmet denizine girmekten korkmayınız" diyor
Mevlâna, insan, o rahmet denizine göre bir balık misâlidir; boğulmak ne
kelime! Balıkların deniz dışında az bir müddet yaşadıkları gibi, o da
rahmet denizinin dışında, şimdi ölmek için çırpınmakta ve eğer o denize
bir an önce ulaşmazsa çırpına çırpına da ölecektir, insan bu denizin, bu
havuzun kenarında dolaşıp durmakta, havuza dalmadan kendi özünü
temizlemeye çalışmaktadır, işte insan gönlü, onun kendi içinde bulunan
bir temizlik havuzudur. Ana denize gizli bir yol ile bağlı olan bu havuzda
yıkanarak, bu havuza dalarak insan kendi kendini temizleyebilir. Ten
havuzunda çamurlara, pisliklere bulanan insan, ancak gönül havuzunun
suyuyla temizlenip arınabilir. Öyleyse insan çamurla, pisliklerle dolu
beden havuzuna düşmekten sakınmalı, gönül havuzunda yaşamaya
alışmalı, hattâ oradaki gizli geçitten geçerek Allah'ın rahmet denizine
5
ulaşmalıdır . Beden havuzu ile gönül havuzu birbirlerine o kadar yakındır
yakındır ki, Kur'ân'daki "aralarında bir berzah var; birbirlerine
6
karışmazlar" âyeti sanki onları anlatıyor gibidir.

Mevlâna'nın Büyük Dîvan'ı baştan başa gönül denizinin
anlatılmasıdır. Ona göre gönül denizi öylesine bir denizdir ki, bir damlası
bile yüzlerce deniz meydana getirir.

1
Dîvan-ı Kebîr, cilt 2. s.16(145-156)
2
a.g.e. cilt 2.8.279(2255-2265)
3
Mesnevi. 6/4140-4144
4
Mevlâna'nın Rubaileri. s.240(1163), 241 (1169)
Dîvan (2). s.250(37. gazel)
5
Mesnevi. 2/1360-1374
6
"Đki denizi salmıştır, neredeyse karışacaklar, fakat aralarında bir berzah var;
birbirlerine karışmazlar." Kur'ân-ı Kerim. 55/19-20