Page 110 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

Neyin üzerinde titriyor, neye ulaşmaya çalışıyorsa, insanın değeri
o kadardır, insanın gönlü ve canı Rabbini istediği için, insan dokuz kat
gökten, arştan da yücedir, insanın uçmak istediği alan, varlık evreninden
dışarıdır. Bu canı, bu gönlü hâlâ bu aşağılık dünyadaki bazı kişi ve
1
varlıkların çevresinde döndürüp dolaştırmak, ona eziyet etmek demektir .
Mevlâna'nın bütün eserleri, bu ayrılıktan bir şikayetnamedir. Dîvan-ı
Kebîr'inde hep Allah'ın aşkını delicesine bir coşku ile anlatan Mevlâna,
Mesnevi'sine de

"Dinle neyden ki, hikâyet etmede
Ayrılıklardan şikayet etmede."

2
diye başlamaktadır . Bu ayrılığın bir an önce bitmesi için insanın çok
çabalaması gerekir. Çünkü insan tabiatı bu dünyaya ekmek bağıyla
bağlanmıştır, can da akıl bağı ile, insanın bir an önce beynindeki
3
sersemlikten, ellerine yapışan hamurdan kurtulması gerekmektedir .

Allah, insanı bu dünyaya kendi sırlarını anlasın ve anlatsın diye
göndermiştir. Beden gibi bir toprak parçasına canı, gönlü, aklı bu nedenle
yerleştirmiştir. Öfke, kin, haset, aşk gibi çok çeşitli seslerden çok çeşitli
nağmeler çıkaran bu beden çengini Tanrı akort etmiştir. Bu çeng kendi
4
kendine çalamaz, onu da ancak Tanrı çalar . Bedendeki çeşitli özellikler
canı, gönlü, aşkı hiçbir zaman kirletemez. Evrenler içindeki her varlığa,
her şekle can verir, güzellik verir. Hiçbir perde, hiçbir şekil o anlamı
tamamen örtemez, bulandıramaz, kirletemez. Hattâ o öylesine gür bir
pınardır ki pislik-bulaşıklık yurdunda kaynadığı halde, o pislik ve
5
bulaşıktan haberi bile yoktur .

Mevlâna'ya göre can bir kadehtir; ateşten, ışıktan yaratılmış bir
kadehtir. Onun içine Allah nuru, Allah şarabı konur. Ama nasıl
ayakkabının ayaktan, kadehin şaraptan haberi yoksa, canın da Allah
ışığından haberi olması çok zordur. Buna rağmen eğer cana Allah şarabı
doldurulursa bütün akıl, düşünce ve duyumlar o şarap içinde erirler, ilâhî
bilgi haline gelirler. Amaç, canı, Tanrı şarabıyla sarhoş etmektir;
boğazına dek nurla, ışıkla boğmaktır; gizlenmiş, örtülmüş ne varsa ortaya
6
dökmektir .

1
a.g.e. cilt 2. s.46(38. gazel)
2
Mesnevi. 1/1
3
Dîvan-ı Kebîr, cilt3. s.446(4278)
4
a.g.e. s.434(62. gazel)
5
a.g.e. 404(32. gazel)
6
a.g.e. s.392(19. gazel), 413(42. gazel)