Page 141 - Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitimi Kuruluşlar ve Tarihçeler

1 2 4

Daha sonra, bir nizamname (1911) ile, merkez hizmetleri
“idare ve teftiş,, olmak üzere ikiye bölündü. İdare kısmın­
da başlıca şu daireler vardı: Tedrisatı iptidaiye, tedrisatı ta­
liye, tedrisatı âliye, muhasebe. Bunlardan her biri de şube­
lere ayrılmıştı. Teftiş hizmetini yapacak müfettişler için ihti­
sas temel tutulmuştu. Merkezden başka vilâyetler için de mü­
fettişler kabul olunmuştu. Meclisi Kebiri Maarif te (daim! ve
senevi) olmak üzere ikiye taksim ediliyor, bu kısımlardan
her birinin azasiyle vazifeleri gösteriliyordu. 1914 nizamna­
mesiyle, merkez teşkilâtına şu hizmetler de eklenmiştir: Telif
ve tercüme dairesi, Hıfzıssıhhai mekâtip dairesi, İhsaiyat
kalemi, Levazım kalemi, Kalemi mahsus.
Merkez dışındaki teşkilâttan Maarif Müdürlüğü hizmeti
bu dönemde de devam etmiş, bundan başka her vilâyet
merkezinde birer tedrisatı iptidaiye Meclisi, kaza ve livalar­
da birer Maarif Encümeni kurulmuş, karyelerde ihtiyar
meclisleri, nahiyelerde de Nahiye meclisleri‘ birer encümeni
maarif hükmünde* tutulmuşlardı, [l]

B) Meşrutiyetten önce:
Osmanlı Devleti kurulurken ilk büyük Devlet adamları
Vezirlik payesile “Tariki ilmiye, denilen meslekten ve Med­
reseden yetişmiş zatlar arasından seçilmişlerdi. O zaman
«Şeyh-ul-islâmlık> henüz resmileşmiyen bir ilim mertebesin­
den ibaretti. Bu durumda olan Şeyh-ul-islâmların Medreseyle
yalnız tinsel bir ilgileri vardı. Şeyh-ul-islâmlık, on yedinci
yüzyıl içinde Devlet teşkilâtı arasına girip te “Ders Vekâleti,
denilen daire kurulduktan sonra Medreseler, idare ve bilim
yönünden Meşihata bağlanmış oldu. Medrese malî bakım­
dan bir vakıf kurumu idi. öte yandan, «Enderun* denilen
Saray mektebiyle askerlik öğrenim ve eğitimi veren türlü
mektepler de temellenmiş ve belirmiş bulunuyordu. Bütün
bu çeşitli öğretim kurumlarının “Divanı Humayun, da Ma­
arif Nazırlığına denk olabilecek toplu ve tek bir mercii yok­
tu. «Maarifi Umumiye nezareti tarihçei teşkilât ve icraatı* 1

[1] B u d ö n e m d e M a a r i f N a z ı r ı o l a n z a t l a r ı n s a y ı s ı , y i r m i y e d i d i r .
B u n l a r d a n n a z ı r l ı k t a e n ç o k k a l a n l a r , E m r u l l a h E f e n d i ile Ş ü k r ü B e y d i r .
H a k k ı B e v ( P a ş a ) , E k r e m B e y ( R e c a i z a d e ) , A b d u r r a h m a n Ş e r e f B e y ,
İ s m a i l H a k k ı B e y ( B a b a n z a d e ) v e S a i t B e y d e N e z a r e t m a k a m ı n d a b u ­
l u n m u ş ü n l ü s i m a l a r d a n d ı r .