Page 288 - Türkiye'de Eğitim Bilimleri Tarihi Üzerinde Bir Araştırma

260
TÜRKİYE’DE EĞİTİM BİLİMLERİ TARİHİ

İkincisi, “psikolojik” bir eğitim anlayışıdır. Buna göre, eğitimde
“pragmatik” (yararcı) bir esastan hareket edilir. Yani, eğitimde bireyin
yararı, toplum içindeki ihtiyaçlarına göre, “egemen” bir durumda ol­
malıdır.
Üçüncüsü de, “sosyolojik” bir eğitim anlayışıdır. Buna göre eğitim,
tamamen “toplumsal” bir olgudur. Eğitim, birtakım toplumsal olgulardan
oluşmuştur. Bu olgular arasındaki ilişkiler, istatistik yöntemi ile tesbit
edilebilir. Bunlar, değişmez ilişkilerdir. İşimiz, bu ilişkileri, bilimsel
yollarla bulmak ve eğitim kurumlarımızı, bunlardan çıkaracağımız so­
nuçlara göre, yeniden düzenlemektir.
Bu anlayış, araştırmaya ve toplumsal yasaları bulmaya yönelik bir
eğitim anlayışı getirmiştir.
Eğitim bilimlerimizin tarihinde I9l6’da yayımlanan “Terbiye İlmi”
adlı kitabında l.H. Baltacıoğlu da eğitimin “toplumsal bir olgu” olduğunu
söylemiştir. O da, nedensellik ilişkilerinden söz etmiştir. Fakat, bu,
genel düzeyde kalmıştır. Somut bir eğitim araştırmasına gidilememiştir.
H. Hüsnü Cırıtlı, bu açıklamalardan sonra şu eleştiriyi yapmıştır:
Bugün en ileri ülkelerde, özellikle Amerika ve İngiltere’de, toplumsal
eğitim anlayışı egemendir. William James’e ve John Dewey’e karşı duy­
duğumuz hayranlığa bakılırsa, biz de bilimsel anlayış basamağına so­
kulmuş bulunuyoRiz. Fakat, eğitim yazılarımıza ve eğitim etkinliklerimize
bakılırsa, henüz pek öznel bir yöntemle çalıştığımız, yani fizyolojik an­
layış basamağında bulunduğumuz açıkça görülür. Fizyolojik anlayış ba­
samağı ile sosyolojik anlayış basamağı arasında 50 yıllık bir uzaklık var­
dır. Bu nedenle biz, bugün, eğitim işlerinde, Amerika’ya göre, 50 yıl
gerideyiz; demek, pek hatalı bir yargı olmasa gerek.”(**0
Bu eleştiriler, o günkü ortam içinde fazla belirgin bir tepkiye yol aç­
mamış; sorunlar, bu eleştiri doğrultusunda çözümlenmeye çalışılmaştır.
En azından, ders kitaplarında bilimsel araştırma sonuçlarına yer vermek
gibi. Bu, bir olgunluk ifadesidir ve eğitim tarihimiz açısından değer taşır.

Eğitim Anlayışlarının Türkiye’de Eğitim Kitaplarına Yansmıa.sı:
Gerçekten, H.Hüsnü Cıntlı’nın belirttiği eğitim anlayışları, bizim eği­
tim tarihimizde de (pedagoji kitaplarında) görülmüştür. Medreselerde ve­
rilen eğitim anlayışı, teolojik eğitim anlayışını simgeler. Bu, II. Meşrutiyet

(83) A.g.e., s. 23.