Page 198 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

mu yalan mı olduğunu bilir. Onun için, insanın ağzını açıp söylememesi
veya susup söylememesi hiç bir şey fark etmez. Bir odun parçası bizim
gözümüzde cansız, hareketsizdir; onun yanında ise bir tencere gibi
kaynayıp coşmaktadır. Evler gizli gizli naralar atar, kuş gibi öterler.
Varlıklar dünyasındaki her varlığın durumunu en küçük zerresine kadar
1
bilen Allah'tır; zaten her şeye anlamları da o vermektedir .

Đnsanın da gizli sırları anlayabilmesi, görebilmesi için gönlündeki
ve düşüncesindeki şekilleri temizleyip atması gerekir.

Düşünce, her şeyi yaratandır. Đnsanlar bazı işleri bazı amaçlarla
yaparlar. Hastaya acı ilaçları içirmemiz, hastalığı gidermek içindir.
Kadınla erkeğin birleşmesi, çocuk içindir; meyve bahçesi yapmamız
meyve için. Ancak bazı işler yapılırken esasa ait olmayan bazı işler daha
yapılır. Đnsanların namaz kılması, oruç tutması çok daha başka işler
içindir; bunların amaçları hareketin kendisi değildir. Esas olan
düşüncelerin şekilleri ve buradaki niyetlerdir. Meselâ, bir evin meydana
gelmesini düşünürsek, bunun ilk önce bir mimarın kafasındaki düşünce
olduğunu görürüz. O düşüncenin gerçekleşmesi için birçok âletler,
malzemeler ve çalışan insanlar gereklidir.

“Her san'atın, her hünerin aslı, temeli, hayalden,
2
arazdan, düşünceden başka nedir ki?"

Önce düşünce olarak gönülde şekillenen daha sonra işe dönüşür;
dünyanın kuruluşu ezelden beri böyledir. Meyve, önce gönül
düşüncesindedir; daha sonra ağaç dikilir, yapraklar, çiçekler oluşur; ama
bunları oluşturan köklerin esas amacı, ağacı diken adamın da esas amacı
meyvedir. Düşüncelerden şekiller doğar. Bu varlıklar evreni de, "akl-ı
3
küll"ün bir düşüncesidir. Düşünce gizlidir, eserleri ortadadır .

“Şekilleri yokken bir şekle büründüler; yani
düşünenler şekilleşti, bak da seyret.

Gönül, gözün dehlizidir; gönüle ne gelirse
4
oradan göze gelir de bir şekle bürünüverir."

Düşünce her an yeni şekiller, yeni eserler yaratır; insanlar da
şekillerin anlamlarına, onların gerisindeki düşüncelere gitme yerine
şekiller ve renkler içinde boğulup kalırlar. Göz, vücudun birçok kısmına
göre çok küçüktür, ama onların hepsinden daha seçkindir. Gönüldeki
düşüncenin bir zerresi de yüz binlerce dünyadan daha önemlidir. Binlerce
kişilik ordunun bir padişahı vardır, onun da gizli bir düşüncesi.
Dünyadaki milyarlarca insanın da hareketlerinde hünerlerinde,
san’atlarında, konuşmalarında, ağlamalarında düşünce vardır.

1
Mesnevi. 4/435-437; 3/479; 1/3157-3159
Dîvan-ı Kebîr, cilt 5. s.152(51. gazel)
2
Mesnevi. 2/970; 3/1450
3
Mesnevi. 2/971-991
4
Dîvan-ı Kebîr, cilt 2. s.407(3999-4000)