Page 316 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

gerekir ama öğretmen, öğrencinin bilgisizliğini istemez, bunun için
eğitim-öğretim yapar. Doktorluk ancak hastalıklar sayesinde vardır,
ancak doktorluğun gereği, kendisinin varlık sebebi olan bu hastalıklara
karşı mücâdele etmek, hastalıkları yok etmektir. Ekmekçinin
çalışabilmesi için halkın acıkması ve ekmek istemesi gerekir, ama
ekmekçi ekmek yaparak halkın açlığını giderir. Ülkenin polis teşkilâtı,
ülkedeki yasadışı olayları engellemeye çalışır, bunların olmamasını ister,
ancak hiç kimse bu tür yasadışı işler yapmayınca da teşkilâtın bir anlamı
kalmaz. Buradan şu ortaya çıkıyor; insan bir yönden kötülüğü bir yönden
de iyiliği ister; insanın hiç bir zaman kötülüğü istememesi mümkün
değildir. Bir şey zıddı ile belli olur, yokluğu ile değer kazanır. Bu
nedenle bir şeyin zıddına da saygı göstermek, bir şeyin yokluğuna da
anlayış göstermek gerekir. Yoksa, sadece istediğimiz bir varlık
boyutunda yaşamak, sarhoş olmak, gerçeklerden kaçmak demektir. Bir
şeyin varlığını soğukkanlılıkla kabul etmek, mutlaka ona razı olmak
anlamına gelmez. Đnsan istemediği kötü, yanlış olan şeyleri istemez ve
razı olmaz. Đnsanın ne olduğunu, değerini anlamak için küfür de
gereklidir ama bu istenmez. Bütün iyilikleri yapmak için küçük kötülük
ve çirkinlikler yapmak gerekiyorsa, bunları yapmak gerekir. Meselâ, bir
çocuğun eğitiminde arada bir azarlama belki o anda kötü olabilir, ama
1
eğitimin genel iyiliği göz önüne alındığında, faydalıdır .

Đnsanın, gerçeği bütün boyutlarıyla bilmesi gerekir. Hep çarmıha
gerili olarak duran ve başka bir şey bilmediği için kendini rahat hisseden
bir adam çarmıhtan kurtarıldığı zaman, kendisinin bildiğinden çok daha
iyi rahatlıklar olduğunu anlar. Bir çocuk beşikte, halinden çok fazla
şikayetçi değildir, oysa bir yetişkini sarıp sarmalayıp beşiğe yatırırsak,
2
orası ona büyük azap verir . Bunun gibi, her şeyin daha aşırısı vardır;
iyilikte de kötülükte de. Đnsan evrendeki her iki yönlü gelişmeleri de bilip
ona göre davranmalı; dâima iyiliği ve mükemmelliği istemelidir.

Eğitim amacının belirlenmesinde, insanın yaratılış ve varoluş
amacı çok önemlidir. Meselâ bir kitabı yazmaktan amaç, hangi konuda
yazılmışsa o konudaki bilgi, teknik ve becerileri anlatmak ve öğretmektir.
Ama bu kitap raf doldurmak, masanın ayaklarını yükseltmek, baş altına
konup yastık yapmakta da kullanabilir; bu, onun yazılış ve varoluş
amacına aykırıdır. Đnsanın eğitimi söz konusu olduğunda da, onun
yaratılış ve varoluş amacı birinci planda göz önüne alınmalıdır. Đnsanın
3
yaratılışından maksat, Allah'a kulluk etmesidir . Đnsan bu dünyada birçok
işler yapabilir, bir çok şeylere sahip olabilir ama hayatın en son amacı
nedir; bu hiç unutulmamalıdır. Yaşamak, çalışmak, düşünmek bir
ibadettir; ancak ibadetin değerlisi bilgi ile olanıdır. Bu nedenle insandan
amaç bilgi ile, bilerek ibadet etmesidir. Bilginin amacı da insanlara doğru
4
yolu göstermektir .

1
Fîhi Mâfih. s.274-275.
2
Fîhi Mâfih. s.297.
3
Kur'ân-ı Kerim. 51/56.
4
Mesnevi. 3/2987-2993.