Page 72 - Mevlana'nın Eğitim Görüşleri

1
görür, arkasını da . Gerektiğinde açık ve gizli tehlikeleri gören göz,
insanın kendisini değerlendirerek onun aczini veya kudretini de görür.
Ama eğer görme konusunda göz eğitilmezse, çoğu şeyleri göremez, bir et
parçası olarak kalır. Gerçeğin en dış kabuğu olan şekilleri görür, hayal
görür, yanlış görür. Bir olaya bir çok gözler bakmasına rağmen
görünenler değişiktir, bazı görüşler eksiktir, yanlıştır.

Gözler birinci planda şekillere takılırlar, onlarla oyalanırlar.
Halbuki şekiller süratle değişir. Bir cismin, meselâ bir canlının şekli
zaman içinde değiştiği gibi, bir isim altında toplanan şekiller de
birbirinden çok değişik olabilir. Tabiattaki canlıların pek çoğu, şekilleri
görürler, bunları değerlendiremezler, mânâlarını öğrenemezler. Tabiata
anlamlı olarak bakan en üstün varlık, insandır; buna rağmen onun da
anlamadığı ve şekil düzeyinde kalan bir çok varlık ve olay
bulunmaktadır. Maddeleri gerçek boyutlarında, gerçek değerlerinde
görmek ve bunların değerlendirilmesini yapmak çok önemlidir.

Đnsan, görünenlerle perdelenmiştir; bu nedenle bakış elde etmesi,
bakanı-göreni görmesi çok zordur. Görünenlerin çeşitliliği, değişik
zaman ve yerlerde değişik ve hattâ birbirine zıt görünmeleri, insanlarda
birbirini tutmayan "sanılar" uyanmasına neden olmaktadır. Evrendeki her
zerre gizlice eşiyle birleşmiş, ondan sonra da her yana perdeler
salınmıştır. Görünenler, sadece sebeplerdir; bu nedenle göz sebeplerden
dışarı çıkabilmeleri; sebeplere takılıp kalmamalıdır. Gören göz,
2
sebeplerin ötesindeki gerçeği gören gözdür .

"Duygu gözü, gelip giden şekle kapılmış donup
3
kalmıştır."

Đnsanın geniş görüşe ulaşması gerekir; küçük bir su birikintisine
konup da onu büyük bir deniz, kendini kaptan sanan sinek durumuna
4
düşmemelidir .

Gözün görüşündeki önemli hususlardan birisi de renktir. Renkler,
insanın ışığı görmesini engeller, insanın aklı-fikri renklere kapılır. Oysa
görme esaslarından biri, renklerden önce ışığı görmedir. Eğer görmeyi
sağlayan esas şey renkler olsaydı, bunların gece de görülebilmeleri
gerekirdi. Güneş ışığı kaybolunca renkler de görülmüyor; öyleyse önce
5
ışık görünüyor, sonra renk görünüyor .

Görünüşe de aldanmamak gerekir; ucunda ışık olan bir çubuk çok
hızlı hareket ettirilerek sürekli imiş izlenimini veren, fakat aslında
olmayan çeşitli şekiller oluşturabiliniz. Dışı ak ve berrak olan bir gümüş,
insanın elini karartır. Gözün önüne getirilen renkli bir cam, çevrenin

1
Mesnevi. 2/288-290; 1/2594
2
Dîvan-ı Kebîr, cilt 2. s.61 (495,498), 153(1228), 309(2435-2436); cilt 5. s.401 (5295)
3
Mesnevi. 6/821; 2/2311–1030
4
Mesnevi. 1/1087-1095
5
Mesnevi 1/1126-1129, 1131-1134